Brunello di Montalcino

Brunello di Montalcino

Terug in de tijd (maar niet zo ver)


Brunello di Montalcino is de bekendste Italiaanse wijn wereldwijd. Vreemd genoeg is het, anders dan bijvoorbeeld Barolo of Chianti Classico, geen wijn met een eeuwenlange geschiedenis. Maar men kent de heuvels rond het dorpje Montalcino wel al sinds mensenheugenis als een uitstekende zone om aan wijnbouw te doen. Tot de phylloxera, de druifluis, rond 1900 zo goed als alle plaatselijke wijngaarden vernietigde, was Moscadello di Montalcino de lokale trots. Veel anders dan Brunello kan een wijn niet zijn: een heldere goudgele kleur, lichtzoet en aromatisch. Ideaal bij fruitsalade of ijsnougat.
Het precieze ontstaan van Brunello is gekend, wat vrij zeldzaam is in de Oude Wereld van de wijnen. Clemente Santi, een farmaceut en gerenommeerde auteur van natuurwetenschappelijke werken, begon halverwege de negentiende eeuw te experimenten met de productie van een rode wijn. De eerste vermelding van de wijn Brunello gaat terug tot 1869. Clemente Santi won toen twee zilveren medailles op een beurs in Montepulciano in 1869 met een wijn die hij ‘Brunello uit 1865’ noemde. Enkele wijnbouwfamilies in de regio volgden het goede voorbeeld. Het was het begin van een succesverhaal van de Italiaanse wijn. In 1885 erft de zoon van Clemente Santi, Feruccio Biondi Santi, het wijngoed van zijn vader. Feruccio Biondi Santi was al even gepassioneerd als zijn vader en een bedreven wijnmaker. Hij heeft veel heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de huidige Brunello di Montalcino. Zodanig zelfs dat het Italiaanse Ministerie van Landbouw in 1932 in een rapport over Toscaanse wijnbouw Brunello omschrijft als ‘een recente creatie van Dokter Feruccio Biondi Santi uit Montalcino’. Het is dan weer de zoon van Feruccio, Tancredi Biondi Santi, die Giulio Gambelli als veertienjarige werknemer van een wijnhuis in Poggibonsi ontdekte en opleidde. De in 2012 overleden Giulio Gambelli wordt vandaag nog beschouwd als dé grootmeester van de Sangiovese-druif, de enige druivenvariëteit waarmee Brunello kan gemaakt worden. Zijn kennis en kunde waren zo groot dat hij door de vereniging van Brunello-producenten vast in dienst werd genomen om adviezen te verstrekken. De toenmalige wijnbouwers waren vaak goede boeren, maar het ontbrak hen aan kennis van het vinificatieproces. Het is in de jaren van samenwerking met Gambelli dat Brunello echt doorbrak als één van de beste bewaarwijnen ter wereld.

Wat maakt Brunello di Montalcino zo bijzonder?


De wijnbouwzone Montalcino valt samen met de grenzen van de gemeente Montalcino in de provincie Siena. Die ligt in het zuidoosten van Toscane op een veertigtal kilometer van de stad Siena. De wijnbouwzone wordt begrensd door de valleien van de rivieren Orcia, Asso en Ombrone en heeft daardoor een bijna vierkante vorm waarbij de zijden ongeveer 15 kilometer lang zijn. De hoogtemeters variëren van 150 langs de rivieren tot 650 op het hoogste punt, Poggio Civitella. Omdat de heuvel van Montalcino in verschillende geologische tijdperken is gevormd, bestaat deze uit een mozaïek van verschillende bodemsoorten. Afhankelijk van de specifieke zone bestaat de bodem meer uit kalk of klei en in het zuiden soms vulkanisch gesteente. De fijnheid van de bodem varieert ook aanzienlijk met meer zandigere en meer kleiachtige bodems.
De grootste bijzonderheid van het terroir is het lokale klimaat. De vallei van de Orcia loopt van de Tyrreense Zee tot aan de heuvels van Montalcino, waardoor een constante zeebries een matigende invloed heeft op de temperatuurschommelingen tussen dag en nacht, maar ook tussen de seizoenen. Sneeuw, vorst en mist zijn hier vrij zeldzaam. De constante bries over de heuvels van Montalcino is ook ideaal om de wijngaarden vrij van plantziekten te houden. Hierdoor rijpen de druiven heel gestaag, net zoals in Bordeaux. Daarom wordt Brunello een soort Bordeaux-stijl van sangiovesedruiven. (Niet toevallig worden de sangiovese-gebaseerde wijnen uit Chianti Rufina, waar de temperatuursverschillen net heel groot zijn, Bourgogne-achtig genoemd).
Heel vaak lees je dat Brunello wordt gemaakt van een verschillende soort binnen de Sangiovese-familie die lokaal Brunello of Sangiovese Grosso wordt genoemd. Verschillende studies wijzen uit dat alvast de wijnen uit Chianti, Montalcino en Montepulciano allen van dezelfde druivensoort worden gemaakt. Wel is er een enorme verscheidenheid aan klonen van Sangiovese die al dan niet beter presteren in de gegeven omstandigheden. In Montalcino wordt vooral gebruik gemaakt van de kloon VCR 6. Clemente Santi ontdekte dat deze specifieke kloon goed gedijde in het hierboven omschreven omstandigheden. In het iets noordelijkere Chianti zou deze kloon moeilijk tot volle rijpheid kunnen komen met als gevolg groene tannine en een teveel aan zuren tegenover het fruit.
In Montalcino levert deze sangiovese gestructureerde wijnen op. Brunello di Montalcino rijpt minimaal twee jaar in eikenhout, het meest traditioneel zijn de grote botti van 25hl, vervolgens in de fles tot de wijn de markt op mag. Dit kan slechts het jaar volgend op de vierde verjaardag van de oogst op de markt. Zo waren de eerste Brunello 2010 in januari 2015 verkrijgbaar. Aroma’s gaan van donkere kersen en bosvruchten tot kruidige, aardse en etherische toetsen. De structuur laat een lange kelderrust toe. Maar laat u niet leiden door verkoopspraatjes: een goede Brunello is reeds mooi evenwichtig wanneer hij te koop is. Met jaren flesrust zullen de aroma’s van de wijn wel versmelten tot een complex boeket.

Noord-zuidopdeling


De meest courante opdeling is die van wijngaarden ten noorden en ten zuiden van Montalcino. De lager gelegen heuvelflanken in het noorden zijn in feite het oorspronkelijke terroir waar Brunello ontstaan is. Veralgemenend levert deze zone bewaarwijnen op met veel expressiviteit, fraîcheur en complexiteit. De druiven rijpen hier langzamer en de hoeveelheid tannine en suikers blijven onder controle. Ten zuiden van het stadje worden zeer gestructureerde versies gemaakt met een donkere kleur en prominente tannine. Meestal hebben de wijnen een decennium nodig om wat af te ronden. In de jaren negentig, toen krachtpatsers uit Bordeaux het toonbeeld waren voor de wijnwereld, genoten deze wijnen een grote populariteit. Maar de huidige consument is meer op zoek naar verfijndheid en elegantie dan pure kracht. Bovendien lijden de vele producenten in het zuiden van Montalcino het laatste decennium onder té warme oogstjaren.

Baricci di Montosoli


Men zou nog verder kunnen gaan in het opdelen van het terroir van Montalcino en steeds meer producenten vermelden een cru op hun etiket. Een van de meest gerenommeerde cru is Montosoli. De ronde heuvel wordt door de hogere, naburige heuvel waarop het stadje Montalcino ligt, beschermd van een warme zuiderwind. Het is niet ongebruikelijk dat de druiven hier daarom drie weken later worden geoogst dan in wijngaarden ten zuiden van Montalcino. De complexiteit en intensiteit van de aroma’s bereikt hier een hoogtepunt, zonder te moeten inboeten op fijnheid, elegantie en evenwicht in de mond.
Baricci is het enige wijnhuis dat exclusief wijn maakt van wijngaarden op Montosoli. De totale beplantte oppervlakte bedraagt 5 hectare. Deze kleine schaal maakt het mogelijk om écht artisanaal te werken. Zo worden enkel de bladeren rond de druiventrossen handmatig weggehaald aan de oostkant van de rijen druivelaars die van het noorden naar het zuiden gaan. De ochtendzon draagt zo bij tot de rijping van de druiven, want langs die kant zijn de bladeren weg. De druiven blijven echter gevrijwaard van de avondzon, die na een lange, warme dag verschroeiend kan zijn, doordat de bladeren langs de westkant beschermen. Daarnaast worden ook trossen manueel weggehaald die tegen de draad groeien. Die kunnen wel eens barsten met schimmelvorming tot gevolg. Dat ook de oogst met de hand gebeurd, spreekt voor zich. Met gezonde en kwalitatieve druiven hoeft men geen ingewikkelde technieken te gebruiken in de cantina. De fermentatie gebeurd spontaan met enkel de wilde gisten. Daarna volgt de traditionele houtrijping in grote foeders van 25hl. Tien maanden voor de Rosso di Montalcino en drie jaar voor de Brunello. Die eerste is een tweede specialiteit van het huis en een absolute aanrader wie op zoek is naar uitstekende prijs-kwaliteit, want zoals gesteld zijn de druiven uitsluitend afkomstig van Montosoli. Wie ons niet gelooft, gelooft misschien wel de woorden van Giulio Gambelli: “qui è sempre buono”. De wijn van Montosoli is altijd goed.
Zowel de Rosso als de Brunello di Montalcino van Baricci zijn exclusief verkrijgbaar Decanto.